أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
174
قانون ( فارسى )
آنچه چيزى را دفع كرده است تواناتر از آن باشد كه مىخواهد دفع كند و نمىتواند . در هرحال حركت سكسكه از حركت قى ناتوانتر است . تو گوئى سكسكه حركت براى قى كردن است اما ناتوان است و نتوانسته كار را انجام دهد . و از اين است كه اكثر اوقات نخست سكسكه آيد و قى بدنبال سكسكه پديد مىآيد . مسئله به اين شبيه است كه برانگيزانندهء سكسكه با نيروى تمام و كافى به كار نيفتاده كه قى را برانگيزد و در نيمه راه مانده است اگر اين نيرو شدت يافت و حركت برانگيزاننده قى كاملا به كار افتاد ، قى رخ مىدهد . اكنون بگذار به شرح سكسكهاى كه از آزار دهانهء معده پديد آيد بپردازيم . مىگوييم : سردى است كه دهانهء معده را آزار مىدهد و سكسكه را برمىانگيزد . چند حالت را مثال مىآورم . 1 - رخ مىدهد كه كسى تب لرز دارد به سكسكه گرفتار آيد . 2 - در فصل سرما و در سرماخوردگى شديد سكسكه رخ مىدهد . 3 - اگر خلط سردمزاج و سردىبخش در معده باشد سكسكه به دنبال دارد . 4 - اگر سرماى شديد دهانهء معده را در بر گيرد ، دهانهء معده از اثر سردى منقبض و متشنج مىشود و سكسكه رخ مىدهد . 5 - اكثرا كودكان خردسال و بچههاى شيرخوار به سكسكه مبتلا مىشوند ، زيرا مقاومت زياد در برابر سرما ندارند . آزار سرما كه براى برانگيزاندن سكسكه زمينه ايجاد مىكند از سه جهت است : 1 - مادهء سكسكه را در دهانهء معده قرار مىدهد . 2 - سردى تا اندازهاى آزار مىرساند كه مزاج معده را از اعتدال خارج مىسازد و سبب سوء مزاج سرد معده مىشود . 3 - سرما بر مسام ( سوراخهاى ريز رويهء معده ) چيره آيد و پوست معده را پرمايهتر و سفتتر مىكند ، چيزى كه در ليف معده است و بايد تحليل برود بند آيد و حبس مىشود . تا اينجا راجع به سرما و آزار آنكه سبب سكسكه مىشود صحبت كرديم . اما ممكن است كه تأثير گرمى نيز سبب سكسكه شود . مثال گرمى كه سكسكه را بهوجود مىآورد ، حالت تبهاى سوزنده است كه گرمى تب ، دهانهء معده را متشنج مىكند . امكان دارد كه سكسكه از اثر ورود چيزى كه گزندهء دهانهء معده است سر بر زند . مثلا بعد از خوردن خردل ، فلفل و مانند آنها . ريزش خلط چركالود خونى به معده ، خوردن داروى تندمزاج از قبيل داروى فلافلى با شراب . كه اگر احساسات دهانه معده درست و بىخلل باشد ، يا گوهر معده ناتوان شده باشد ، از اين قبيل خوراكها و داروهاى تباه - كه تبديل به مادهء گزنده مىشوند - بازتاب معده همان سكسكه است كه بروز مىكند كه اين حالت از سكسكه بسيار براى كودكان رخ مىدهد . شايد مادهء مرارى در معده بريزد و دهانهء معده را آزار دهد و سكسكه روى آورد . كه اين حالت را مىتوان از دريانوردان دريافت ؛ كه مادهء مرارى در آنها به حركت درمىآيد و بر دهانهء معده مىريزد